Jawapan ringkas: Menggunakan sudu keluli tahan karat (stainless steel) yang bersih dan kering untuk mencedok madu adalah selamat. Sentuhan sekejap tidak merosakkan madu. Yang patut dielakkan ialah membiarkan sudu logam di dalam balang untuk tempoh lama, atau menyimpan madu dalam bekas logam yang mudah berkarat.
Madu lebah asli di dalam balang kaca. Kredit foto: Scott Bauer (USDA ARS), Domain Awam (Public Domain) via Wikimedia Commons.
Ramai yang membesar dengan pesanan "jangan cedok madu dengan sudu besi, nanti khasiatnya hilang". Ada yang hanya menggunakan sudu kayu atau plastik, malah ada penjual madu yang menyarankan perkara yang sama. Adakah pantang ini benar, atau sekadar kepercayaan turun-temurun?
Dari Mana Datangnya Pantang Ini?
Madu bersifat sedikit berasid. Bacaan pH madu biasanya sekitar 3.4 hingga 6.1, bergantung kepada jenis bunga. Pada zaman dahulu, peralatan dapur banyak diperbuat daripada logam yang mudah bertindak balas dengan asid, seperti besi biasa, tembaga dan aluminium. Jika madu disimpan lama dalam bekas begini, logam boleh berkarat atau terlarut sedikit ke dalam madu, lalu menjejaskan rasa dan warnanya.
Dari situlah lahirnya nasihat supaya madu tidak bersentuhan dengan logam. Masalahnya, nasihat ini terus diwarisi walaupun kebanyakan sudu hari ini diperbuat daripada keluli tahan karat.
Keluli Tahan Karat Tidak Sama Dengan Besi Biasa
Keluli tahan karat mengandungi kromium yang membentuk lapisan pelindung nipis di permukaannya. Lapisan ini menjadikannya tahan kakisan, sebab itu ia digunakan untuk peralatan dapur, periuk dan peralatan hospital.
Mencedok madu dengan sudu keluli tahan karat hanya mengambil masa beberapa saat. Dalam tempoh sesingkat itu, tiada tindak balas bermakna yang akan "membunuh" khasiat madu.
Betul Ke Khasiat Madu Hilang?
Tidak, jika hanya digunakan untuk mencedok. Perkara yang lebih mempengaruhi kualiti madu ialah:
- Haba tinggi: memanaskan madu terlalu panas boleh mengurangkan enzim dan sebatian semula jadinya.
- Air dan kelembapan: sudu basah atau balang yang tidak ditutup rapat boleh menyebabkan madu menyerap air dan menapai (berbuih, berbau masam).
- Cahaya matahari dan suhu panas: boleh mengubah warna dan rasa madu dari masa ke masa.
- Bekas logam yang mudah berkarat: tidak sesuai untuk simpanan jangka panjang.
Cara Betul Menyimpan dan Mencedok Madu
1. Guna sudu bersih dan kering
Sudu keluli tahan karat, kayu, plastik atau seramik semuanya boleh, asalkan bersih dan kering.
2. Jangan biarkan sudu dalam balang
Cedok, kemudian keluarkan sudu. Jangan tinggalkan sebarang sudu logam di dalam balang untuk berhari-hari.
3. Simpan dalam balang kaca atau bekas gred makanan
Tutup rapat dan simpan di tempat kering, sejuk dan terlindung daripada cahaya matahari. Madu tidak perlu disimpan dalam peti sejuk.
4. Madu berketul (berkristal) itu normal
Madu yang menjadi pekat atau berketul bukan tanda madu palsu atau rosak. Rendam balang dalam air suam (bukan air mendidih) untuk mencairkannya semula.
Peringatan Penting: Bayi Bawah 1 Tahun
Jangan beri madu kepada bayi bawah umur 1 tahun, walaupun sedikit. Madu boleh mengandungi spora bakteria yang menyebabkan botulisme bayi, sejenis keracunan yang berbahaya. Ini tiada kaitan dengan jenis sudu yang digunakan.
Kesimpulan
Pantang "madu tak boleh guna sudu besi" berasal daripada zaman peralatan logam mudah berkarat. Hari ini, mencedok madu dengan sudu keluli tahan karat yang bersih dan kering adalah selamat. Yang lebih penting ialah elakkan air masuk ke dalam madu, jangan panaskan madu terlalu panas, dan simpan dalam bekas yang sesuai.
Baca juga: Mitos Melayu bab makan: betul ke tak boleh gabung tembikai dengan madu? dan makanan yang perlu dielakkan untuk bayi bawah 1 tahun.
Soalan Lazim (FAQ)
Boleh ke guna sudu besi untuk madu kelulut?
Boleh, jika sudu itu keluli tahan karat yang bersih dan kering. Madu kelulut lebih berair dan lebih masam, jadi lebih penting untuk tidak membiarkan sudu logam di dalam balang dan menyimpannya dengan betul.
Kenapa ada penjual madu suruh guna sudu kayu?
Sebahagiannya kerana tradisi, dan sebahagiannya kerana sudu kayu tidak berkarat. Sudu kayu memang pilihan yang baik, tetapi bukan satu-satunya yang selamat.
Madu jadi berbuih dan berbau masam, kenapa?
Itu tanda madu menapai, biasanya kerana air masuk atau madu mempunyai kandungan air yang tinggi. Ia bukan disebabkan oleh sudu besi.
Boleh ke simpan madu dalam botol plastik?
Boleh, jika botol itu gred makanan dan ditutup rapat. Balang kaca lebih baik untuk simpanan jangka panjang.
Betul ke madu tak boleh dicampur dengan air panas?
Air yang terlalu panas boleh mengurangkan sebahagian enzim dalam madu. Gunakan air suam supaya lebih banyak sebatian semula jadinya kekal.
Nota: Artikel ini untuk maklumat umum. Sumber nombor 1 hingga 3 ialah syarikat pengeluar madu, jadi kami gunakannya hanya untuk fakta asas tentang keasidan madu dan keluli tahan karat.
Rujukan
- Comvita. Can you use a metal spoon with honey?
- Manuka Health. Does using a metal spoon really harm Mānuka honey's enzymes?
- New Zealand Honey Co. Does putting a metal spoon in Manuka honey damage it?
- Mashed. The honey myth too many people fall for.